Kỳ nghỉ Quốc khánh ai cũng đi ngắm cảnh, ăn Tết vui vẻ, thế rồi đội tuyển Trung Quốc tại sân Long Hưng, Trùng Khánh, dội cho cổ động viên cả nước một chậu nước đá lạnh thấu tim. Bốn trận giao hữu mời đá xong, chỉ thắng Maldives, đội xếp hạng 173 thế giới, ba trận còn lại đều thua, còn lần lượt phá hai kỷ lục bất bại mà đội tuyển giữ nhiều năm. Chưa hết, đội trưởng vừa xin lỗi xong quay đi đã gây ra vụ thẻ đỏ, khiến cổ động viên nhìn mà sững người.
Trước đây đội tuyển Trung Quốc gặp Palestine 7 lần, có 5 thắng 2 hòa, ghi tất cả 17 bàn chỉ thủng lưới 2, ngày trước hoàn toàn là thế đè bẹp. Lần này thứ hạng quốc tế của hai bên chỉ cách nhau 4 bậc, thực lực trên giấy gần như không chênh, thế mà trên sân nhà mình bị người ta đè 0-5. Hàng thủ mỏng như giấy, bị xuyên phá hết lượt này đến lượt khác, tỷ lệ kiểm soát bóng cả trận chưa tới 40%. Sau khi ghi bàn đối phương còn giơ ngón cái để sỉ nhục, mặt mũi mất đến mức lan ra ngoài biên giới.
Đó còn chưa phải chuyện quá đáng nhất. Trận khép lại gặp Tajikistan còn khiến người ta trợn mắt hơn. Ta gặp họ 6 lần, giữ 4 thắng 2 hòa bất bại, từ sau năm 1998 đối phương chưa từng phá được lưới ta. Kết quả phút 53 thủ môn để bóng tuột tay, đối phương chộp cơ hội đá bồi thành bàn, trực tiếp phá lời nguyền 28 năm. Cuối cùng đội tuyển Trung Quốc thua 0-1, cũng là lần đầu tiên trong lịch sử thua đối thủ này. Trong một tuần thua liên tiếp hai đối thủ mà mấy chục năm chưa từng thua, đúng là sống lâu mới thấy.
Có người nói chẳng qua là trận giao hữu, không cần bám mãi. Nhưng giao hữu vốn là để kiểm tra thành quả tập luyện, mài giũa phối hợp của đội. Đối thủ ngày trước nắm chắc trong tay, giờ trên sân nhà cũng lật kèo liên tiếp, đây tuyệt đối không phải một phen lạnh bất ngờ, mà là thực lực cứng bên này giảm bên kia tăng. Sau khi thua Palestine 0-5, đội trưởng Vi Thế Hào công khai lên tiếng xin lỗi, nói đá ra tỷ số này vào dịp Quốc khánh rất xấu mặt, bản thân sẽ làm gương dẫn các cầu thủ trẻ trưởng thành, giúp đội sớm bước ra khỏi đáy. Lúc đó những lời này còn được không ít cổ động viên thông cảm, ai cũng chờ xem ông nói được làm được. Kết quả mới 48 giờ sau, ở trận then chốt gặp Tajikistan, đã xảy ra chuyện nực cười đầy tranh cãi.
Là hiện thực được phơi bày. Làng bóng châu Á không có đội yếu mãi mãi. Người ta cắm đầu làm đào tạo trẻ, bóng đi lên, ta thì dậm chân tại chỗ, chút lợi thế ngày trước mòn dần rồi cũng hết. Lúc đó đội đã bị dẫn 0-1, Vi Thế Hào hiệp một đã nhận một thẻ vàng, cả đội đang nén sức để phản công gỡ bàn. Kết quả phút 59, trong lúc va chạm khi không có bóng, anh trực tiếp giơ khuỷu đập vào mặt cầu thủ đối phương. Sau khi VAR vào kiểm tra, hai vàng thành một đỏ, anh bị truất quyền thi đấu. Đội tuyển Trung Quốc buộc phải chơi 10 đấu 11 trong thời gian dài, hy vọng lật ngược gần như tắt ngay. Ngang với tự tay đẩy đội xuống một cái hố sâu hơn.
Tật để cảm xúc lấn át của Vi Thế Hào thực sự không phải lần đầu. Trên sân Super League Trung Quốc anh từng chửi trọng tài, nhận án nặng treo giò 6 trận, phạt 60.000. Dù ở câu lạc bộ hay trên sân AFC Champions League, đều nhiều lần có va chạm quá khích, phạm lỗi bốc đồng. Không ai phủ nhận tài năng, nhưng việc kiềm chế cảm xúc bao nhiêu năm vẫn không sửa được. Giờ đeo băng đội trưởng đội tuyển, người anh đại diện từ lâu đã không còn là chính mình. Đội trưởng lẽ ra phải giữ lòng quân khi bị dẫn, đằng này lại để cả đội trả giá cho tính xấu của mình. Đó mới là điểm khiến cổ động viên giận nhất.
Xin lỗi thì mở miệng là nói được, vài câu ngắn là đi hết quy trình. Nhưng thực sự khắc kỷ luật vào đầu, kìm được xung động trong khoảnh khắc trên sân, chính là thứ đội tuyển này vẫn luôn thiếu. Nếu lời xin lỗi không có hành động chống đỡ, thì lời xin lỗi cũng chỉ còn cái hình thức. Thẻ đỏ lần này cũng cho thấy tâm lý của đội tuyển Trung Quốc khi gặp gió ngược thực sự quá mong manh: vừa bị dẫn là động tác dễ biến dạng, vô cớ tự nộp người, tự giảm quân số.
Sau thất bại thảm này, hỏa lực dư luận phần lớn chĩa vào huấn luyện viên trưởng Thiệu Giai Nhất. Ở họp báo sau trận thua 0-5, Thiệu Giai Nhất lập tức xin lỗi cổ động viên, thừa nhận đội thi đấu kém, mọi lời chỉ trích ông đều nhận. Nhưng ngay sau đó ông lại nói một số cầu thủ trong lòng vẫn nghĩ đến giải vô địch và AFC Champions League, khiến tư tưởng cả đội tuyển không thống nhất. Dù ông lập tức bổ sung rằng đây không phải cái cớ cho trận thua, cổ động viên căn bản không mua lời này.
Câu hỏi của cổ động viên thực ra rất thực tế. Huấn luyện viên trưởng vốn là người nặn các cầu thủ được triệu tập thành một khối. Nếu có người lòng không ở đội tuyển, sao ở giai đoạn tập trung chọn người không phát hiện sớm và xử lý kịp? Chiến thuật không ra, chuyền nhận liên tục sai, điều chỉnh tại chỗ không theo kịp nhịp, những việc đó chẳng phải đúng là thứ ban huấn luyện phải giải quyết sao? Bình luận viên nổi tiếng Hàn Kiều Sinh nói thẳng, đá thành 0-5 thì huấn luyện viên trưởng bị chửi là điều đương nhiên.
Sau khi thua trận khép lại, Thiệu Giai Nhất lại nói diễn biến trận này ban huấn luyện vẫn tạm chấp nhận được, đội cần được phép thử và sai, cầu thủ trẻ trưởng thành cần thời gian. Trên khán đài lúc đó đã vang lên tiếng đòi sa thải, trên mạng cũng chia làm hai phe cãi đến không ngừng. Một phe cho rằng Thiệu Giai Nhất nhận đội chưa đầy một năm, lần này dùng nhiều gương mặt trẻ mới, không ít người lần đầu đá trận cấp A của đội tuyển, không thể đòi một bước là tới nơi, đổi huấn luyện viên cũng không giải quyết được mọi vấn đề. Phe kia nói thẳng, trận giao hữu của đội tuyển không phải sân tập của đội trẻ, đá trên sân nhà thành ra thế này thì căn bản không thể tha thứ.
Lần này Hàn Kiều Sinh ngược lại không hô hào sa thải theo đám đông, lời ông nói lại rất thực. Thiệu Giai Nhất còn chưa dẫn đội đá giải chính thức lớn nào, đổi huấn luyện viên ngay lúc này thì quá vội. Vấn đề của đội tuyển Trung Quốc tích tụ đã lâu, tuyệt đối không phải đổi một huấn luyện viên trưởng là giải quyết hết. Bao nhiêu năm đã đổi bao nhiêu đời huấn luyện viên, huấn luyện viên ngoại và huấn luyện viên nội lần lượt lên nắm đội, mỗi lần thua là hô đổi, đổi xong huấn luyện viên mới chưa bao lâu lại không được rồi lại hô tiếp. Vấn đề tầng đáy không giải quyết, ai ngồi vào ghế đó cũng chỉ quay vòng tại chỗ.
Sau ba trận thua liên tiếp này, đoạn phỏng vấn cũ năm 2013 của Phạm Chí Nghị lại tràn ngập mạng. Năm ấy đội tuyển Trung Quốc thua đội trẻ Thái Lan 1-5 trên sân nhà Hợp Phì, Phạm Chí Nghị không nén được lửa, nói câu đến nay vẫn được truyền lại: cứ thua nữa thì sẽ thua Việt Nam, thua Myanmar, cuối cùng chẳng còn ai để thua. Năm đó ai cũng cho rằng ông chỉ nói cực đoan trong cơn giận vì thua, thế mà bao năm trôi qua, lời ông từng bước ứng nghiệm. Mùng 1 Tết năm 2022 đội tuyển Trung Quốc thua Việt Nam 1-3, giờ lại thua liên tiếp Palestine và Tajikistan, thực sự khiến người ta ngậm ngùi.
Thực ra Phạm Chí Nghị đâu phải nhà tiên tri nào. Những lời ấy vốn là lời cảnh báo. Điều đáng sợ nhất của bóng đá Trung Quốc là khép mình, không chịu tiến. Không chịu nhìn thẳng vào điểm yếu của mình, không giải quyết vấn đề từ gốc, thì đối thủ ngày trước yếu hơn mình, nhờ làm đào tạo trẻ một cách chắc chắn, chậm rãi cũng đuổi kịp. Giờ chính Phạm Chí Nghị cũng lao vào đào tạo trẻ, phần lớn sức lực đặt vào việc bồi dưỡng cầu thủ trẻ, chính là muốn giải quyết vấn đề từ gốc.
Giờ cổ động viên đã chán ngấy kịch bản cũ ấy: trước trận nói chuẩn bị đầy đủ, tự tin tràn trề; trên sân sai sót bay đầy trời, lỗ hổng một đống; thua xong thì xin lỗi tập thể, tổng kết; lần tập trung sau vẫn y nguyên vấn đề cũ. Lời hay đã nghe đủ, không ai muốn nghe những câu xã giao ấy. Người ta chỉ muốn thấy thay đổi có thật: ít hơn những đường chuyền nhận sơ đẳng, khi bị dẫn thì giữ được tâm lý, đừng động một cái là để cảm xúc lấn át, ăn thẻ đỏ, dâng cơ hội.
Không ít cổ động viên xem xong mấy trận này nguội lạnh ngay, nói bóng đá Trung Quốc hết cứu. Thực ra câu ấy cũng quá tuyệt đối. Đội tuyển người lớn thi đấu kém không có nghĩa cả nền bóng đá Trung Quốc sụp đổ. Hai năm nay các tuyến trẻ mang tên quốc gia đã từ từ có một dáng vẻ khác. Số liệu của liên đoàn bóng đá cho thấy cầu thủ trẻ đăng ký trong nước hai năm tăng gần 25%, tổng số vượt 109.200 người, huấn luyện viên đào tạo trẻ cũng có 126.000 người. Giải trẻ cũng đã mở cửa, dù là đào tạo trẻ chuyên nghiệp, tổ chức dân gian hay đội học đường đều được tham dự, đường đi rộng hơn trước nhiều.
Bồi dưỡng bóng đá vốn là công phu dài hơi. Một cầu thủ từ lần đầu chạm bóng đến khi có thể ra sân vì đất nước phải mất chu kỳ hơn mười năm. Đào tạo trẻ không thể hôm nay gieo hạt, ngày mai đã có quả. Chút khởi sắc hiện nay vẫn còn một quãng đường rất dài mới thực sự nở hoa kết trái. Với cơ số dân số lớn như vậy, hơn một trăm nghìn cầu thủ trẻ đăng ký thực sự chưa phải là nhiều. Điều đáng sợ nhất xưa nay không phải là thua, mà là cả đội dần quen với việc thua: thua xong xin lỗi rồi lại thua, đến cả cái khí biết xấu hổ rồi mới bật lên cũng không còn. Lúc đó mới thực sự hết cứu.
Bạn thấy đội tuyển Trung Quốc lúc này nên giải quyết vấn đề gì trước? Đổi huấn luyện viên, siết kỷ luật, hay tiếp tục chờ đào tạo trẻ nở hoa? Mọi người có thể nói quan điểm của mình.
