□ Phóng viên Tân Hoa Xã Tiêu Thế Nghiêu, Vương Hải Châu

Ngày 26, tại sân vận động Toyota, Nhật Bản, mưa rơi không ngớt. Mưa càng lớn, hàng công của Trung Quốc càng thăng hoa.

Trong trận tứ kết bóng đá nam Asian Games Nagoya hôm đó, Trung Quốc thắng đậm Thái Lan 3-0, sau 28 năm lại vào top 4 Asian Games. Đây cũng là lần đầu tiên kể từ khi Asian Games 2002 chuyển sang thể thức cầu thủ U23 tham dự, Trung Quốc vượt qua ngưỡng tứ kết.

Một trận mưa lớn, một chiến thắng lớn. Ngoài bảng tỷ số, điều đáng xem xét kỹ hơn là quyết định tại chỗ của HLV trưởng Trung Quốc Antonio khi một lần nữa thay đổi đội hình để tạo nên thành tích tốt.

Thứ thay đổi là đội hình và chiến thuật.

Trong ba trận vòng bảng trước đó, Trung Quốc dùng cùng một đội hình xuất phát. Đến vòng loại trực tiếp không được phép sai lầm, Antonio lại chủ động thay đổi, một lúc thay bốn cầu thủ đá chính. Ngoài Vương Ngọc Đống bị treo giò do tích lũy thẻ vàng, Trương Ngọc Ninh, Từ Bân và Hạ Nhất Nhiên ngồi ghế dự bị chờ lệnh, còn Hướng Dư Vọng, Y Mộc Lan Mãi Mãi Đề, Bành Khiếu và Khoái Kỷ Văn vào đội hình xuất phát. Trong đó, Hướng Dư Vọng và Y Mộc Lan chưa từng ra sân ở các trận vòng bảng trước đó.

Sự điều chỉnh nhân sự như vậy có định hướng khá rõ ràng: Y Mộc Lan giỏi tổ chức và điều phối tấn công, Bành Khiếu là "hậu vệ mang dao" thường xuyên ghi bàn ở những thời khắc then chốt, còn Hướng Dư Vọng và Khoái Kỷ Văn thiên về kỹ thuật và phối hợp. Cùng với sự thay đổi của đội hình xuất phát, cách chơi của Trung Quốc chuyển từ lối phòng ngự phản công tương đối thực dụng ở vòng bảng sang pressing tầm cao và tấn công ở phần sân trên chủ động hơn.

Sự thay đổi đội hình nhanh chóng phát huy hiệu quả. Bành Khiếu tạo ra "bàn phản lưới nhà", giúp Trung Quốc phá thế bế tắc; Y Mộc Lan kết nối tấn công ở khu vực giữa và phía trên; Hướng Dư Vọng và Khoái Kỷ Văn dùng khả năng di chuyển dồi dào liên tục gây sức ép lên đối thủ. Trung Quốc thay đổi hoàn toàn thế phòng ngự bị động ở vòng bảng, cả trận khống chế chặt Thái Lan, thực hiện 16 cú sút, trong đó 12 cú trúng đích.

Về lần thay đổi đội hình này, Antonio giải thích sau trận: "Trong các trận trước, các cầu thủ tuyến trên của chúng tôi đã bỏ ra nỗ lực khó tin ở cả hai đầu công thủ. Muốn luôn duy trì màn thể hiện với cường độ cao như nhau trong các trận liên tiếp là vô cùng khó khăn, vì vậy chúng tôi cần bơm máu mới cho tuyến trên của đội, tung vào những cầu thủ có đặc điểm khác."

Cảnh này giống hệt trận bán kết U23 Asian Cup năm nay. Khi đó, Antonio cũng sau bốn trận đầu kiên trì phòng ngự phản công thì bất ngờ thay đổi đội hình, bằng cách thay nhiều cầu thủ đá chính, dùng lối tấn công hiệu quả đánh bại Việt Nam 3-0.

Hai trận chiến then chốt giống nhau như vậy cho thấy sự thay đổi đội hình của Antonio không phải ngẫu nhiên, mà có tính nhắm đích rõ ràng: đối mặt với các đội Đông Nam Á kỹ thuật không tệ nhưng đối kháng hơi yếu, một mặt tung những cầu thủ thể lực dồi dào hơn đá chính, dùng pressing tầm cao duy trì cường độ di chuyển; mặt khác tăng thêm cầu thủ thiên về kỹ thuật, nâng cao độ trôi chảy của tấn công, chủ động kiểm soát nhịp độ.

Thứ thay đổi là chiến thuật, còn thứ chống đỡ sự thay đổi là tư duy huấn luyện nhất quán của Antonio và sự gắn kết của đội bóng này.

Điều không thay đổi là sự kiên trì với cường độ di chuyển cao. Dù chọn phòng ngự phản công hay chủ động pressing, khả năng thực thi của cầu thủ trong di chuyển không bóng, tranh chấp thể chất và tranh cướp bóng luôn là nền tảng không thể thiếu của đội. Chiến thuật có thể điều chỉnh theo đối thủ, nhưng cường độ trận đấu không thể dễ dàng giảm xuống.

Điều không thay đổi là tư duy thực dụng và quan niệm thắng thua. Đối mặt với đối thủ mạnh hơn, chú trọng tính tổng thể của phòng ngự hơn; đối mặt với những đội như Việt Nam, Thái Lan, thì dám tận dụng ưu thế của mình chủ động dâng lên. Không có "đáp án đúng" cố định, chỉ có những lựa chọn khác nhau cho từng trận đấu cụ thể.

Điều không thay đổi còn có sự ăn ý hình thành qua thời gian dài gắn bó. Antonio dẫn dắt đội bóng này trong thời gian dài từ năm 2018, các cầu thủ hiểu khá sâu ý đồ chiến thuật và sự thay đổi sơ đồ của ông. Chính nhờ có sự tích lũy đó, đội bóng mới có thể trong thời gian ngắn hoàn thành việc chuyển đổi từ phòng ngự tầm thấp ở vòng bảng sang tấn công áp sát ở vòng loại trực tiếp.

Sự ăn ý thể hiện trên sân chính là khả năng thực thi. Cùng với những chiến thắng liên tiếp, khả năng thực thi chiến thuật của HLV trưởng của các cầu thủ không ngừng được nâng cao, niềm tin cũng theo đó lớn dần. Chống đỡ niềm tin và khả năng thực thi còn có sự đoàn kết trong nội bộ đội bóng. Trương Ngọc Ninh nói, các cầu thủ trên sân bọc lót cho nhau, cùng nhau cống hiến, "mọi người đều rất đoàn kết".

Từ U23 Asian Cup đến Asian Games, Antonio dẫn dắt "đội quân trẻ" cấp quốc gia này liên tiếp tạo nên những đột phá lịch sử, mang lại niềm vui cho bóng đá Trung Quốc đang trong giai đoạn trầm lắng, đồng thời cũng cung cấp một hình mẫu.

"Trình độ thi đấu" (kỹ thuật cá nhân, khả năng chuyền và kiểm soát bóng, tố chất thể lực) quyết định giới hạn trên lâu dài của một đội bóng; còn "năng lực thi đấu" (khả năng thực thi chiến thuật, đọc trận đấu, kiểm soát nhịp độ, chịu áp lực tâm lý) thì quyết định đội bóng có thể phát huy đầy đủ thực lực của mình trong từng trận đấu cụ thể hay không.

Những gì Antonio làm chính là nâng cao "năng lực thi đấu" của các cầu thủ Trung Quốc: thừa nhận khoảng cách, tùy đối thủ mà ứng biến, phát huy đầy đủ đặc điểm của các cầu thủ hiện có; đồng thời biến sự di chuyển, tranh cướp và khả năng thực thi thành nền tảng chiến thuật, giúp đội giữ được màn thể hiện ổn định trong những trận đấu cường độ cao.

Việc nâng cao trình độ thi đấu tổng thể của bóng đá Trung Quốc không phải là chuyện một sớm một chiều, nền móng đào tạo trẻ vẫn cần vun đắp lâu dài. Nhìn từ các trận đấu của đội tuyển quốc gia và các đội tuyển trẻ các cấp, việc nâng cao "năng lực thi đấu" không chỉ có cách chờ đợi: định vị chiến thuật rõ ràng hơn, yêu cầu kỷ luật nghiêm ngặt hơn, ban huấn luyện thực dụng hơn, cùng với sự tin tưởng và gắn bó lâu dài hơn, đều có thể bắt đầu từ từng trận đấu. Làm tốt từng chi tiết của mỗi trận đấu, chiến thắng và đột phá rồi sẽ đến một cách tự nhiên.

Cơn mưa lớn ở sân vận động Toyota rồi sẽ tạnh, nhưng những gợi mở mà chiến thắng then chốt này để lại sẽ không theo đó mà tan biến. Điều này chắc chắn có giá trị hơn đối với bóng đá Trung Quốc so với một chiến thắng đậm 3-0. (Theo Tân Hoa Xã)